روسيه است ، سرخس قديم در سمت راست « هرى رود » است كه جزو قلمرو شوروى سابق ، و سرخس جديد در قلمرو جمهورى اسلامى ايران است . « 84 » كتاب سرخس ديروز و امروز مىنويسد : سرخس امروز بخش وسيعى است از شهرستان مشهد در منتهى اليه شمال شرقى استان خراسان مشتمل بر چهار دهستان به نام سرخس ، كندكلى ، مزدوران و قلعه قصاب . قديمىترين كانون مسكونى آن يعنى سرخس زمانى بسيار آبادان و معروف بوده و زمانى ديگر خراب و گمنام شده است . « 85 » شرايط اقليمى خراسان ايجاب مىكرد كه راههاى شرقى و غربى از ناحيهء سرخس بگذرد ، زيرا مركز خراسان شمالى را صحراهاى خشك فراگرفته بود كه بخشهاى آباد را در شرق و غرب آن از هم جدا مىكرد . سرخس مدخل بخش غربى در حدّ فاصل بين مرو و نيشابور واقع بود . براى كاروانيانى كه از مرو به سوى غرب خراسان مىآمدند و دشواريهاى عبور از صحراى خشك بين اين دو شهر را تحمل كرده بودند ، سرخس نقطهء اميدى به شمار مىآمد . چه اين شهر در لبهء نيمهء خشك خراسان غربى قرار داشت و لااقل از بركت رودى كه ايامى از سال را آب شيرين داشت بهره‌مند بود . كاروانيان هنگام ورود به سرخس به دريانوردانى شبيه بودند كه پس از طى درياى بيكران به ساحل نيمه‌خشكى پا مىگذاردند و به اميد رسيدن به سرزمينى پرنعمت شادمانيها مىكردند ، لذا سرخس يا دروازهء خراسان غربى با اين كه از ديرباز بسيار فراخ نعمت نبوده ولى به چشم تازه‌واردانى كه از شرق سرخس مىآمدند آرامش دهنده و اميدبخش بوده است . مرو هم از شمال شرقى سرخس براى مسافرينى كه از شرق به غرب خراسان مىرفتند همين‌گونه جلوه مىكرد . اين امتيازهاى نسبى جغرافيايى سبب شده است كه از دورترين ازمنهء تاريخى راههاى ارتباطى خراسان به سوى نواحيى كه در اين دو شهر واقعند گرايش پيدا كند و آنها را

--> ( 84 ) - احمد رنجبر ، خراسان بزرگ ، ص 156 . ( 85 ) - عباس سعيدى ، سرخس ديروز و امروز ، پيشگفتار مؤلّف ، ص الف .